Terug naar overzicht

27 januari 2026

Workshop realistische evaluatie

Waarom werkt dit hier wel – en daar niet?

Die vraag – waarom een aanpak in de ene context wél werkt en in de andere niet – stond centraal tijdens de workshop realistische evaluatie, die onlangs werd gevolgd door onderzoekers van GGD Haaglanden, Hecht GGD Hollands Midden, Leyden Academy on Vitality and Ageing en de Universiteit Leiden.

In onderzoek binnen de publieke gezondheid en het sociaal domein ligt de nadruk vaak op het vaststellen van effecten. Tegelijkertijd groeit de behoefte om beter te begrijpen voor wie, onder welke omstandigheden en waardoor die effecten tot stand komen. Realistische evaluatie biedt een denkkader om juist die samenhang expliciet te maken.

De workshop

De workshop werd georganiseerd door awpg Lumens en Leyden Academy on Vitality and Ageing, en verzorgd door onderzoekers Rowan Smeets en Ysanne de Graaf van de Universiteit Maastricht. Tijdens de interactieve sessie deelden de workshopleiders hun ervaring met realistische evaluatie en gingen deelnemers actief aan de slag met:

• de uitgangspunten van realistische evaluatie;
• het formuleren van context–mechanisme–uitkomst (CMO)-redeneringen;
• het herkennen en expliciteren van aannames in onderzoek en evaluatie.

De combinatie van uitleg, praktijkvoorbeelden en gezamenlijke reflectie zorgde voor herkenning en verdieping.

“Inhoudelijk sterk, veel ruimte voor vragen, relevante oefeningen”, aldus een van de deelnemers.

Vertaling naar de praktijk

Voor veel deelnemers bood de workshop concrete aanknopingspunten om het eigen onderzoek scherper te maken. Niet door complexiteit te reduceren, maar door deze beter te duiden en bespreekbaar te maken.

Deelnemer Marieke Heijnen, onderzoeker bij GGD Haaglanden, over de workshop:

“De workshop Realistische Evaluatie heeft geholpen om een voor mij vrij abstract concept veel tastbaarder te maken. Door de concrete voorbeelden van de trainers, maar juist ook door de uitwisseling met collega’s.

Met deze nieuwe kennis kan ik onderzoeken waarin deze methode wordt toegepast beter begrijpen. Daarnaast verwacht ik dat het opsplitsen van processen of onderzoeken in Context, Mechanisme en Outcome mij helpt om het verloop en de werking ervan scherper te duiden.

Een zeer nuttige training, die uitnodigt om vanuit verschillende perspectieven naar een proces te kijken.”

Opbrengst

De workshop liet zien hoe realistische evaluatie kan helpen om evaluaties niet alleen verantwoording te laten afleggen, maar ook leerzaam en overdraagbaar te maken. Door expliciet aandacht te hebben voor context en mechanismen ontstaat meer inzicht in wat werkt, voor wie en waarom – en daarmee ook in wat nodig is voor duurzame impact.