24 juni 2026
Wat vraagt de beweging van zorg naar gezondheid eigenlijk van gemeenten? Niet alleen in beleid, maar juist in de dagelijkse samenwerking rond wonen, welzijn en zorg. Vanuit die vraag kwamen betrokken gemeenten uit de proeftuinen van Verder bouwen met de Alliantie Positieve Gezondheid Zuid-Holland Noord samen voor een reflectiesessie van anderhalf uur.
De proeftuinen maken deel uit van het ZonMw-programma Leren transformeren. Daarbij wordt niet alleen geleerd in de proeftuinen, maar ook tussen proeftuinen, in de Alliantie en in het landelijke leernetwerk.
De opbrengst van de sessie was geen formele evaluatie, maar een moment om gezamenlijk stil te staan bij de vraag: welke rol spelen gemeenten onderweg eigenlijk en wat leren we daarvan?
Een terugkerend thema was dat gemeenten niet één vaste positie innemen. Afhankelijk van de situatie wisselen zij tussen de rol van opdrachtgever, financier, partner en regisseur. Juist dat schakelen blijkt ingewikkeld én leerzaam.
Deelnemers beschreven een herkenbaar spanningsveld: je zit als partner aan tafel, maar op beslissende momenten kijken anderen toch naar de gemeente met de vraag ‘Hoe gaan we dit doen?’.
De praktijkvoorbeelden laten zien hoe breed die rol inmiddels is. Gemeenten dachten mee over de inrichting van proeftuinen, maakten het inzetten van een community builder mogelijk, organiseerden bijeenkomsten voor werkende mantelzorgers, brachten partijen bij elkaar en startten intern trajecten om meer integraal te werken aan zorgzame buurten en inwonersinitiatieven.
Wat leren gemeenten onderweg? De reflectie leverde geen strak model op, maar wel een aantal duidelijke inzichten.
Volgens deelnemers ontstaat samenwerking niet automatisch doordat organisaties dezelfde ambitie delen. Eerst moeten mensen elkaar leren kennen, elkaars taal begrijpen en zicht krijgen op elkaars afwegingen.
Een tweede les is dat inwoners niet alleen doelgroep of ontvanger zijn. Verschillende gemeenten benoemden expliciet dat bewoners onderdeel moeten worden van het proces, dus niet voor inwoners ontwerpen, maar met inwoners ontwikkelen.
Ook het belang van experimenteren kwam terug. Deelnemers spraken over de behoefte aan een ‘ja-ambtenaar’, over contactfunctionarissen die inwonersinitiatieven ondersteunen en over de noodzaak om tijd, geld en ruimte vrij te maken om uit te proberen en bij te sturen.
Opvallend genoeg ging de sessie niet alleen over projecten maar ook over de positie van de deelnemers zelf. Een van de inzichten was dat reflectie helpt om uit te zoomen: niet alleen kijken naar de voortgang van een proeftuin, maar ook naar je eigen rol, de bestuurlijke context en de regionale samenhang.
Daarmee werd de Alliantie genoemd als een veilige plek om het bredere gesprek te voeren. Juist door gemeenten, partners en onderzoekers bij elkaar te brengen ontstaat ruimte om gezamenlijk te zoeken naar wat werkt, waar wrijving zit en hoe de beweging van zorg naar gezondheid verder kan worden gebracht.
De deelnemers waren het erover eens dat dit geen afgerond verhaal is. De proeftuinen ontwikkelen zich verder, gemeenten blijven experimenteren met inwonersparticipatie en het regionale gesprek over zorgzame buurten en domeinoverstijgende samenwerking loopt door.
De reflectiesessie maakte vooral zichtbaar dat leren onderweg gebeurt: in de praktijk, tussen gemeenten en samen met partners in de Alliantie. Een vervolgafspraak staat gepland voor eind 2026.
© 2026 awpg Lumens. Alle rechten voorbehouden / Disclaimer / Privacy / Realisatie: Lemon