Met je voeten in de klei: promotieonderzoek dat de praktijk verder brengt

Hun onderzoeken verschillen. Iris kijkt in haar promotieonderzoek naar infectierisico’s voor reizigers binnen Europa: hoe schatten reizigers die risico’s in, hoe bereiden zij zich voor en wat beïnvloedt hun gedrag? Daarmee bouwt ze voort op haar eerdere onderzoek naar wat reizigers belemmert of juist stimuleert om reisadvies in te winnen voor een reis binnen Europa.

Rosa onderzoekt testgedrag tijdens (toekomstige) infectieziektenuitbraken. Daarbij kijkt ze onder meer naar welke factoren testgedrag beïnvloeden (Testen als steunpilaar: wat beïnvloedt testbereidheid). Vervolgonderzoek bouwt voort op de bevindingen van dit onderzoek en draagt bij aan het overkoepelende doel van het promotieonderzoek: het beter begrijpen van testgedrag bij (toekomstige) uitbraken en het vinden van aanknopingspunten om testdeelname te bevorderen.

Van praktijkvraag naar onderzoek

Wat beide trajecten gemeen hebben, is hun vertrekpunt: vragen die ontstaan in de dagelijkse infectieziektebestrijding bij de GGD. Die praktijk bestaat uit professionals die bijvoorbeeld uitbraken onderzoeken, testen en vaccinaties organiseren, reizigers adviseren, inwoners informeren en onder tijdsdruk beslissingen moeten nemen over wat op dat moment nodig is.

Juist in dat dagelijkse werk ontstaan vragen waarvoor niet altijd de tijd of ruimte is om ze uitgebreid te onderzoeken. Waarom laten mensen zich tijdens een uitbraak wel of niet testen? Waarom zoeken reizigers voor een bestemming binnen Europa nauwelijks reisadvies, terwijl daar wel degelijk infectierisico’s kunnen zijn? In een promotieonderzoek kunnen Iris en Rosa zulke praktijkvragen meerdere jaren systematisch uitdiepen.

Voor Iris maakt dat haar onderzoek direct relevant. “Je hebt het idee dat er echt iets mee gedaan kan worden. Het kan impact hebben op beleid en communicatie.”

Rosa ziet die wisselwerking ook in eerdere andere voorbeelden uit de infectieziektebestrijding. Tijdens de coronapandemie kwam vanuit de praktijk het signaal dat vaccineren op grote locaties niet iedereen voldoende bereikte. Door gegevens daarover te onderzoeken kon de aanpak worden aangepast en werd ook fijnmaziger in wijken gevaccineerd. Onderzoek staat dan niet los van de uitvoering, maar helpt om te bepalen wat in die uitvoering anders kan.

Voor Rosa betekende onderzoek doen bovendien letterlijk dichter bij inwoners komen. Voor haar eigen onderzoek sprak ze mensen thuis over hun ervaringen en opvattingen rondom testen. “Dan sta je echt met je voeten in de klei. Je maakt verbinding met degene om wie het gaat, terwijl je aan het onderzoeken bent.”

Onderzoek niet ernaast, maar erin

Daarmee krijgt ook academisering van de infectieziektebestrijding concreet betekenis. Niet alleen onderzoek doen bij een GGD, maar vragen uit het dagelijkse werk wetenschappelijk uitdiepen en de opgedane kennis weer terugbrengen.

Dat gaat niet vanzelf. “Het zijn twee andere werelden waarin je beweegt”, zegt Rosa. Tegelijkertijd zijn die werelden meer met elkaar verbonden dan je op het eerste gezicht misschien zou denken. Vragen uit de praktijk voeden het onderzoek, terwijl wetenschappelijke kennis en onderzoeksmethoden weer iets kunnen toevoegen aan het werk van de GGD.

Soms schuurt dat ook. Wetenschappelijk zorgvuldig onderzoek is nodig voor bruikbare resultaten, maar kan eisen stellen die juist een drempel vormen. Zo moeten deelnemers aan een interview bijvoorbeeld een toestemmingsformulier ondertekenen. Juist mensen met weinig vertrouwen in de overheid kunnen daar moeite mee hebben. Dan ontstaat een lastig dilemma: hoe voldoe je aan de eisen van goed onderzoek en voorkom je dat juist de stemmen ontbreken die nodig zijn voor een representatief en inclusief beeld?

Voor Iris en Rosa hoort ook dat bij academisering: blijven zoeken naar manieren om wetenschappelijke kwaliteit en de werkelijkheid van de infectieziektebestrijding bij elkaar te brengen. En liefst inwoners niet pas als respondent betrekken, maar al eerder bij de vragen die worden gesteld en de manier waarop onderzoek wordt opgezet.

Voorbereid op wat komt

Die samenwerking is extra belangrijk in een vakgebied dat voortdurend verandert. Iris ziet vanuit haar onderzoek bijvoorbeeld ruimte om reizigers beter bewust te maken van infectierisico’s binnen Europa. Rosa hoopt dat kennis over testgedrag helpt om bij toekomstige uitbraken beter aan te sluiten bij wat inwoners nodig hebben.

En als we hen bij het 30-jarig bestaan van awpg Lumens opnieuw spreken? Iris heeft alvast één concrete ambitie: “Dan zijn we gepromoveerd.”

Maar hun grotere wens is minstens zo interessant: dat onderzoek tegen die tijd niet meer iets is wat ‘erbij komt’, maar vanzelfsprekend onderdeel is van de infectieziektebestrijding. Met professionals, onderzoekers én inwoners die samen bepalen welke kennis nodig is om de praktijk verder te brengen.

Iris Scholte
Junior onderzoeker infectieziektebestrijding, GGD Hollands Midden

Iris doet promotieonderzoek naar infectierisico’s voor reizigers binnen Europa. Daarbinnen bouwt ze voort op haar eerdere onderzoek naar het inwinnen van reisadvies en werkt ze onder meer aan ARIE – At Risk In Europe.

Haar promotieonderzoek is een samenwerking tussen GGD Hollands Midden, Health Campus Den Haag (PHEG) en de afdeling Infectieziekten van het LUMC. Iris wordt begeleid door dr. Anja van der Schoor, dr. Hanneke Borgdorff en dr. Anna Roukens (promotor).

Rosa van Hoorn
Onderzoeker, GGD Haaglanden

Rosa doet promotieonderzoek naar factoren die testgedrag beïnvloeden tijdens infectieziekte-uitbraken en naar mogelijke strategieën om testdeelname te bevorderen.

Haar promotieonderzoek is een samenwerking tussen GGD Haaglanden en de afdeling Gezondheids-, Medische en Neuropsychologie van de Faculteit Sociale Wetenschappen, Universiteit Leiden. Rosa wordt begeleid door dr. Anja van der Schoor, dr. Laurens van Gestel en prof. dr. Marieke Adriaanse (promotor).