7 september 2026
Het blijft heel bijzonder dat de Academische werkplaats Publieke Gezondheid (AWPG) Noordelijk Zuid-Holland nu haar 20-jarig bestaan kan vieren onder de mooie representatieve naam awpg Lumens.
Het gesternte waaronder deze AWPG het levenslicht zag, was allesbehalve gunstig. Tegelijkertijd waren er begin van deze eeuw in de regio’s Haaglanden en Hollands Midden al een aantal bewegingen die het gesprek over academisering van de Publieke Gezondheid op gang hadden gebracht.
De situatie was dat het regionale Universitaire Medisch Centrum (het LUMC), zich tot die tijd nauwelijks richtte op de extramurale gezondheidszorg en eigenlijk geen public health expertise bezat (zie bijdrage Barend Middelkoop ). Wel was er in 2005 een strategisch beleidsplan vastgesteld met public health als speerpunt voor het LUMC als belangrijk vertrekpunt voor verandering.
In 2005 startte ZonMw een subsidieprogramma om in Nederland zeven AWPG-en te vestigen. De relatief beperkte eis in de call was dat dit een gezamenlijke subsidieaanvraag van GGD-en en universiteiten moest zijn, met daarbij een bestuurlijk ondertekende samenwerkingsovereenkomst. De uiterste indieningsdatum was: 08 september 2005.
Hoewel begin 2005 de noodzakelijke infrastructuur en samenwerkingsovereenkomsten nog ontbraken, lukte het de 3 GGD-en en het LUMC toch om met de inmiddels gegroeide ambitie de publieke gezondheid in de regio ook van een academische pijler te voorzien. En hiermee ook enkele projecten gehonoreerd te krijgen.
Als lid van de toekenningscommissie van ZonMw werd mij wel duidelijk dat er bij veel leden van de Commissie nog de nodige scepsis bestond over aanvragen vanuit onze regio. Waar in andere regio’s soms al sprake was van een langer bestaande samenwerking met diverse dissertaties als resultaat, “moest dat in Leiden en Den Haag nog maar blijken”.
Het bleek wel dat de meeste leden gefocust waren op onderzoeksvoorstellen met een hoog theoretisch wetenschappelijk gehalte en nog niet zo gericht waren op de praktische relevantie en uitvoerbaarheid. Het is Juist in deze periode dat de BOP(O)-principes nadrukkelijk als toetsingskader voor honorering van subsidieaanvragen werden geïntroduceerd: Beleid, Onderzoek, Praktijk en Onderwijs.
Deze principes werden leidend voor het doen van onderzoek als AWPG. Met tegelijkertijd de verplichting het onderzoek te laten voeden vanuit de praktijk, zoals gemeenten, zorginstellingen en andere maatschappelijke organisaties, en de resultaten ook te vertalen naar die praktijk. Een benadering die buiten de academische wereld leidt tot een bredere support voor het ook verrichten van wetenschappelijk onderzoek om beleidsdoelen te bepalen of te evalueren.
Ook de intentie vanuit de gemeente Den Haag in 2005 om een bijzondere leerstoel Sociale Geneeskunde bij het LUMC te vestigen, ondersteunde het proces om de sociale geneeskunde weer op academisch niveau in de regio te brengen. Deze intentie kwam voort uit het feit dat vanuit de toenmalig GGD Den Haag het ontbreken van zo’n leerstoel als een toenemende belemmering werd ervaren.
In het traject van het elke 4 jaar opstellen van een Nota Volksgezondheid, gebaseerd op de evaluatie van de voorgaande Nota Volksgezondheid (nota VGZ) en de informatie uit de dan recente Gezondheidsmonitor (GM), kwamen veel beleidsvragen naar voren die om een bredere en meer wetenschappelijke onderzoeksopzet vroegen.
Voor Den Haag betrof dit toen de Nota VGZ 2003-2006 en de GM 2006. Voor de gemeente Den Haag was het voor het eerst dat heel duidelijk besloten werd om binnen het gezondheidsbeleid te kiezen voor een aanpak van de Sociaal Economische Gezondheidsverschillen (SEGV) en daar ook budget voor te reserveren. Daarnaast speelde de vraag welke bijdragen vanuit de portefeuilles van de verschillende wethouders konden worden geleverd om de 61 actiepunten te helpen realiseren. Dit vanuit de erkenning dat werk, opleiding, inkomen en leefomgeving belangrijke actoren zijn voor deze verschillen.
In dit kader is het mooi dat op 1 maart 2007 Barend Middelkoop benoemd is als bijzonder hoogleraar Public Health, in het bijzonder met betrekking tot de gezondheid van groepen in achterstandssituaties, en in januari 2006 al als coördinator van de AWPG i.o. kon aantreden.
Het heeft de scepsis bij leden van de commissie van ZonMw over de haalbaarheid van een AWPG in onze regio de mond gesnoerd. Maar nog veel relevanter is het feit dat in die wereld van de start van de AWPG Noordelijk Zuid-Holland de toen voorliggende kansen zijn benut en geleid hebben tot het stevige fundament van de awpg Lumens van nu.
Ton van Dijk was mede-initiatiefnemer van de Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Noordelijk Zuid-Holland. Hij was van 1999 tot 2014 directeur Volksgezondheid en directeur GGD Den Haag bij de gemeente Den Haag. Daarnaast vervulde hij verschillende regionale functies binnen de publieke gezondheid en geneeskundige hulpverlening. Van 2014 tot 2019 was hij directeur Publieke Gezondheid van GGD Haaglanden en GHOR Haaglanden.
In 2018 blikten Ton van Dijk en Barend Middelkoop samen al eens terug op de ontwikkeling van de werkplaats: awpg – een onmisbaar instrument
© 2026 awpg Lumens. Alle rechten voorbehouden / Disclaimer / Privacy / Realisatie: Lemon