Terug naar overzicht

2 februari 2026

Geleerde lessen over aanpassingen in de fysieke leefomgeving samen met bewoners in kwetsbare wijken

Bewoners van kwetsbare wijken kampen vaak met gezondheidsproblemen. Een manier om deze problemen aan te pakken, is door de fysieke leefomgeving, in samenwerking met bewoners, gezonder te maken. Er is momenteel echter onvoldoende onderbouwde kennis bij overheden en (maatschappelijke) partners over het ontwerpen van een gezonde leefomgeving in kwetsbare wijken. Vooral als het gaat om het stimuleren van samenwerking tussen partijen voor succesvolle aanpassingen van de leefomgeving, en om het waarborgen van het gebruik door de doelgroep van gezondheidsbevorderende ingrepen.

Herinrichting leefomgeving in samenspraak met bewoners om de gezondheid te verbeteren

Het onderzoek Samen gezond bezig in de wijk, een samenwerking tussen de gemeente Den Haag, de provincie Zuid-Holland, de Health Campus Den Haag, GGD Haaglanden en De Haagse Hogeschool, had daarom als doel om praktijkgerichte kennis te genereren over hoe de fysieke leefomgeving in kwetsbare wijken opnieuw ingericht kan worden om de gezondheid van de bewoners te verbeteren. Hiervoor zijn drie projecten onderzocht; de herinrichting van een sportpark, speeltuin en binnentuin. In deze projecten werd in samenspraak met bewoners de fysieke buitenruimte aangepast in Den Haag Zuidwest. Er is onderzocht hoe deze projecten tot stand zijn gekomen (procesevaluatie) en hoe, wanneer en door wie de locaties worden gebruikt en ervaren (gebruikersonderzoek). Dit onderzoek werd gesubsidieerd door ZonMw.

Geleerde lessen

Dankzij de intensieve samenwerking met professionals uit de praktijk is er veel praktijkgerichte informatie verzameld. Op basis hiervan is een aantal lessen getrokken. We noemen er hieronder een aantal.

• Les 1: Investeer langdurig en intensief in vertrouwen en draagvlak. Er speelt in kwetsbare wijken vaak multiproblematiek bij bewoners en er heerst soms wantrouwen richting de overheid of corporaties. Organiseer daarom laagdrempelige evenementen of acties, zoals een koffiekar of een buurt BBQ om vertrouwen te winnen en eerste gesprekken te voeren. Sleutelpersonen kunnen hierin faciliteren.
• Les 2: Denk ook aan kleine ingrepen en zorg voor een veilige plek. Denk hierbij bijvoorbeeld aan markeringen op een voetpad voor een beweegroute of sprintbaan. Een dergelijke, kleinschalige ingreep kan ook werken als een vliegwiel door activiteiten rond een locatie te organiseren, zoals een avondvierdaagse. Belangrijk is ook dat de plek moet veilig voelen en vrij is van rommel en zwerfafval.
• Les 3: In alle drie de projecten speelde de aanwezigheid van een betrokken en slagvaardige projectleider een belangrijke rol in de voortgang van het project. Deze projectleider moest domeinen, partijen en bewoners kunnen verbinden en flexibel en out-of-the-box kunnen denken.
• Les 4: Gebruik één budget voor één volledige herinrichting van waaruit alles bekostigd kan worden en dat voor een langere periode beschikbaar is. Zo kan het snelst worden gehandeld door de werkgroep en gaat geen tijd verloren aan het zoeken naar passend budget.
• Les 5: Alle betrokken moeten zo snel mogelijk bij een project betrokken zijn, en een duidelijke rolverdeling tussen de projectleden is wenselijk. Hierdoor gaat zo min mogelijk tijd verloren aan onduidelijkheid en kan er snel worden gehandeld bij het doorzetten van aanpassingen.

De onderzoekers maakten een kennisclip van 2:30 min en van ca. 10 minuten met de belangrijkste resultaten van het onderzoek, bekijk ze hieronder. Ook zijn alle bevindingen terug te vinden in het eindverslag, dat via deze link is te downloaden.

NB. Een ander, door ZonMw gesubsidieerd project waar GGD Haaglanden bij was betrokken in Den Haag Zuidwest ging over place testing; een aanpak om samen met bewoners de leefomgeving aan te passen. Lees hier meer over dit onderzoek!